Ɖo nukɔn yiyi nu xɔgbigbá gbɛ ɔ bi tɔn mɛ ɔ, wegɔ{0}} alɔ tɔn lɛ huzu nu e nɔ hɛn nu ɖagbe wa nu azɔwiwa ɖaxo ɖaxo gege ɖo akwɛzinzan yetɔn wu tawun ɔ so akwɛ ɖaxo kpodo nu ɖagbe lɛ kpo. É na bo nyí ɖò tò e ɖò nukɔnyiyi wɛ lɛ é mɛ alǒ ɖò axi e ɖò nukɔn yì wɛ lɛ é mɛ ɔ, nǔ e è nɔ kun dó nǔ jí lɛ é wegɔ ɔ nɔ wà azɔ̌ e è ma sixu ɖyɔ ǎ é ɖé ɖò xɔgbigbá sín ninɔmɛ vovo lɛ mɛ.
Mi ɖe akwɛzinzan nukɔntɔn lɛ kpo .
Nú azɔ̌xwé xɔgbigbá tɔn kpɛví lɛ kpo ee ɖò tɛntin lɛ é kpo ɔ-s ɖaxó ɖaxó lɛ alǒ azɔ̌xwé e nɔ bló tuto nú azɔ̌ lɛ é ɖò axi e ɖò jiji wɛ lɛ é mɛ ɔ, hwɛhwɛ ɔ, è nɔ xɔ akwɛ gègě, bɔ enɛ sixu wà nǔ dó akwɛ e azɔ̌xwé ɔ nɔ zán é kpo lee é nɔ w’azɔ̌ gbɔn é kpo wu. Akwɛ e è nɔ sú nú mɔ̌to yɔyɔ̌ ɖé é nɔ nyí 50%{6}70% kpowun ɖò macinu yɔyɔ̌ ɖé mɛ, bɔ enɛ nɔ ɖè dogbó e è ɖó nú nǔ e è nɔ zán dó xɔ nǔ lɛ é kpò tawun. Enɛ nɔ zɔ́n bɔ azɔ̌xwé gègě nɔ mɔ nǔ e è nɔ zán dó gbá nǔ lɛ é ɖagbeɖagbe lɛ, bɔ akwɛ kpɛɖé jɛn ye nɔ zán, bɔ enɛ nɔ zɔ́n bɔ azɔ̌ e è nɔ wà lɛ é nɔ sukpɔ́, bo nɔ lɛ́ bló bɔ ajɔ̌wiwa nɔ yawu yì nukɔn.
Nǔwiwa syɛnsyɛn bo na dó kpé nukún dó hudo xɔgbigbá tɔn taji lɛ wu
Nǔ e è nɔ bló ɖò égbé lɛ é kpo lee ye nɔ nɔ ayǐ nú táan gegě gbɔn é kpo ko kpɔ́n te tawun. É tlɛ nyí nǔ e è nɔ zán nú xwè mɔkpan é ɔ, enyi è ko tɛ́n ɛ kpɔ́n ganji bo lɛ́ kpé nukún d’ewu ɔ, é sixu kpó ɖò azɔ̌ wà wɛ ɖò ali e ɖò te é nu. Ðò xɔgbigbá sín ninɔmɛ taji lɛ mɛ ɖi ayikúngban jí sín azɔ̌, ali ɖiɖó, kpo kɔ́zùn kpo ɔ, wegɔ{3}} alɔ tɔn lɛ sixu kpé nǔ wu bǐ mlɛ́mlɛ́. Mɛ e nɔ xɔ nǔ ɖò tò ɖevo lɛ mɛ lɛ é gègě nɔ xɔ nǔ e è yí gbè na é wegɔ- alɔ gbɔn ali e è nɔ zán lɛ é jí, bɔ é nɔ hɛn akwɛ kpò kɛɖɛ ǎ, loɔ, é nɔ lɛ́ zɔ́n bɔ xɔgbigbá nɔ yì ganji.
Nǔ e nɔ cyɔn alɔ ayikúngban jí lɛ é kpo nǔ e è nɔ zán lɛ é kpo
É ɖò mɔ̌ có, è nɔ mɔ ɖɔ è ɖó na bló huzuhuzu ɖé lɛ ɖò nǔ e è nɔ ylɔ ɖɔ secrete wegɔ ɔ é mɛ. Enyi è sɔ́ jlɛ́ dó nǔ xóxó e è xò tlɔlɔ lɛ é wu ɔ, è vɔ́ nǔ e è kun bo tɛ́n kpɔ́n lɛ é jlɛ́ dó nǔ e è kun dó nǔ e è nɔ kun lɛ é wu é wu. To gègě nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú nǔ e è nɔ zán lɛ é bo nɔ lɛ́ bló tuto e sɔgbe lɛ é bo na dó nɔ gudo nú ajɔ̌ e è nɔ wà bo nɔ lɛ́ sɛ́ nǔ dó tò ɖevo lɛ mɛ é{4}} alɔ sín macinu lɛ, bo nɔ lɛ́ bló bɔ axi enɛ nɔ yì nukɔn.
Nǔ e è byɔ ɖò axi to lɛ bǐ tɔn mɛ é syɛnsyɛn
Ðò xá e mɛ è nɔ byɔ nǔ syɛnsyɛn lɛ ɖè é ɖi Aflika, Tofɔligbé-Zǎnzǎnhweji Asie tɔn, kpo Amérique du Sud kpo ɔ, wegɔ{0}} alɔ tɔn lɛ huzu nǔ nukɔntɔn e è sɔ́ bo na sɔ́ azɔ̌watɔ́ lɛ ɖó azɔ̌ jí é, ɖó akwɛ e ye nɔ xɔ é kpo lee ye sixu ɖeji dó ye wu gbɔn é kpo wutu. Ɖo hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, axi e ko su lɛ ɖi Europe kpodo Totaligbe Amelika kpo ɖesu ɖo nu byɔbyɔ syɛnsyɛn nu wegɔ{2}} alɔ sin azɔwiwa lɛ. Azɔ̌xwé ɖé lɛ nɔ bló bɔ nǔɖokan lɛ mímá nɔ nyɔ́ hugǎn gbɔn nǔ e è nɔ zán lɛ é jijlaɖó gblamɛ, bo nɔ sɔ́ nǔ e nɔ kun nǔ lɛ é wegɔ ɔ dó axi gbɛ̀ ɔ tɔn mɛ.
Ðó è nɔ bló bɔ axi xɔgbigbá tɔn gbɛ̀ ɔ tɔn nɔ yì nukɔn wutu ɔ, nǔ e è nɔ kun dó mɔ̌to mɛ lɛ é wegɔ ɔ na kpó ɖò azɔ̌ taji ɖé wà wɛ ɖò xɔgbigbá gbɛ̀ ɔ tɔn mɛ. Nu xɔtɔ́ lɛ ɔ, mɛ e nɔ na nǔ mɛ lɛ é cyan bo na lɛ́ hɛn nǔ e è nɔ zán lɛ é sín ɖagbe nyí nǔ taji e na zɔ́n bɔ è na tuùn akwɛ e è nɔ zán dó kun nǔ e è nɔ kun lɛ é bǐ mlɛ́mlɛ́ é.
